Lubań


Rysunek 13. Kamieniołom bazaltu w Księginkach

Na południe i południowy zachód od Lubania występują pokrywy law nefelinitowych oraz tefrytowych przeławiconych tufami. Składają się z trzech potoków lawowych o łącznej grubości do 60 m. Skały odsłaniają się w kamieniołomach "Księginki” (nieczynny od maja 2012 r.) oraz "Bukowa Góra” (czynny), które należą do przedsiębiorstwa „Eurovia”. Według klasyfikacji TAS w złożu „Księginki” występują nefelinity, bazanity (o znikomej zawartości plagioklazu) i tefryty. W złożu „Bukowa Góra” stwierdzono występowanie przede wszystkim tefrytów, ale również nefelinitów i pikrobazaltów. W oparciu o pozycje stratygraficzną wiek wulkanizmu określono na miocen. W odsłonięciach występuje charakterystyczna oddzielność słupowa będąca efektem stygnięcia i kurczenia się materiału skalnego. Można tu wyróżnić słupy regularne, pseudosłupy, jak i słupy regularne zmienione przez proces wietrzenia kulistego.

Nefelinity z Księginek to czarne, porfirowe skały, w których afanitowe tło stanowi około 80% objętości skały. Zbudowane są z klinopiropksenowo-nefelinowego tła, w którym tkwią fenokryształy i mikrofenokryształy (czyli kryształy większe od ziarn tła, ale niewidoczne gołym okiem klinopiroksenu i oliwinu. W tle występują niewielki ilości magnetytu – ulvospinelu. Fenokryształy klinopiroksenu mają skomplikowana budowę pasową, będącą wynikiem spadku ciśnienia i temperatury podczas wzrostu ziarn.

Nefelinity z Księginek te zawierają również ksenolity perydotytów i piroksenitów. Perydotyty (głownie harzburgity i lherzolity) zostały porwane z płaszcza Ziemi przez przedzierająca się ku powierzchni lawę. Piroksenity są kumulatami, powstałymi w przejściowo stagnujących na dużych głębokościach (poniżej Moho) partiach lawy nefelinitowej. W Księginkach występują także duże, dochodzące do 10 cm, megakryształy klinopiroksenu.
  • width:640;;height:480
  • width:640;;height:480
  • width:640;;height:480
  • width:640;;height:480