Ryft Egeru i jego polska część

Geolodzy czescy rozróżniają ryft i rów Egeru. Ryft Egeru należy do wielkiego systemu struktur ryftowych związanych ze środkowoeuropejską prowincją wulkaniczną (CEVP - Central European Volcanic Province). Jest on położony w północno- zachodniej części Masywu Czeskiego, a jego kontynuacja występuje na Dolnym Śląsku w okolicach Zgorzelca i Lubania Śląskiego. Ryft Egeru przypuszczalnie powstał w wyniku reaktywacji stref szwu tektonicznego na granicach jednostki tepla-barrandienu z otoczeniem.

Rów Egeru to widoczna w morfologii terenu część ryftu, złożona z centralnej, osiowej depresji otoczonej z dwóch stron wyniesionymi ramionami rowu. Długość rowu wynosi 180 km, a maksymalna szerokość około 25- 30 km. Jego oś przebiega w kierunku NE - SW.

Rysunek 8. Mapa ryftu Egeru (czeska nazwa: ryft Ohře)

Na podstawie czasowego i przestrzennego rozmieszczenia wulkanitów, badań geochemicznych i mineralogicznych, danych tektonicznych i analizy paleonaprężeń Ulrych i współpracownicy wyróżnili trzy główne okresy wulkanizmu na tym obszarze (Tabela 1).

Tabela 1. Geologiczna i petrologiczna charakterystyka późnokredowego i kenozoicznego wulkanizmu w Masywie Czeskim (Ulrych et al., 2011)

Okres/epizod wulkanizmu Pozycja stratygraficzna Wiek (mln lat) Reżim tektoniczny Serie skalne
przedryftowy

późna kreda - środkowy eocen

79 - 49 kompresja lamprofiry melilitowe-melilityty oliwinowe/nefelinity oliwinowe

synryftowy

środkowy eocen - środkowy miocen

42 - 16 ekstensja nefelinity oliwinowe/bazanity- trachity; nefelinity/tefryty-fonolity

późnoryftowy

środkowy miocen - późny plejstocen

16 - 0,26
   - epizod 1

środkowy miocen - późny miocen

16 - 6 kompresja trachybazalty-trachity-riolity; nefelinity-tefryty/bazanity; pikrobazalty
   - epizod 2

późny miocen - wczesny plejstocen

6 - 0,9 ekstensja tefryty/bazanity. pikrobazalty/bazalty oliwinowe
   - epizod 3

wczesny plejstocen - późny plejstocen

0,9 - 0,26 kompresja melilityty oliwinowe/nefelinity oliwinowe-melilityty oliwinowe
























Lamprofir - skała magmowa, żyłowa, przeważnie obojętna lub zasadowa (znacznie rzadziej ultrazasadowa). Zazwyczaj ma barwę ciemną, ciemnoszarą, brunatną. Lamprofiry składają się z porfirokryształów minerałów maficznych: biotytu, hornblendy, piroksenu i oliwinu tkwiących w drobnoziarnistym tle skalnym złożonym ze skaleni, skaleniowców i melilitów.

Nefelinit - skała magmowa, wylewna, zaliczana do foidytów, o strukturze pełno- lub częściowokrystalicznej (drobnoziarnistej, porfirowej), teksturze masywnej, porowatej, bezładnej lub kierunkowej. Składa się z porfirokryształów nefelinu i klinopiroksenu tkwiących w cieście skalnym złożonym z nefelinu, klinopiroksenu i minerałów nieprzezroczystych.

Melilityt - skała magmowa, wylewna, ultrazasadowa o barwie szarej, jasnobrunatnej bądź ciemnoszarej. Struktura skały jest pełnokrystaliczna i porfirowa, a tekstura masywna, porowata, bezładna lub kierunkowa. Złożony jest z melilitu i piroksenu oraz oliwinu.


Rysunek 9. Podwójny trójkąt klasyfikacyjny QAPF dla skał wylewnych
o zawartości minerałów ciemnych do 90% (wg wbar.ing.uni.wroc.pl)



Trachybazalt - skała magmowa, wylewna, obojętna, przejściowa między trachitem a bazaltem. Barwy czarnej, szarej lub zielonej. Wykazuje strukturę bardzo drobnoziarnistą, afanitową lub porfirową, teksturę masywną, bezładną. Makroskopowo przypomina bazalty. Należy do skał pospolitych i szeroko występujących. Głównymi składnikami są: plagioklazy, pirokseny, skalenie alkaliczne. W niewielkich ilościach może też występować kwarc.

Bazanit - skała magmowa, wylewna, zasadowa, o barwie szarej, strukturze porfirowej pełnej bądź częściowo krystalicznej oraz teksturze bezładnej i zazwyczaj migdałowcowej. Zbudowana głównie z plagioklazów, skaleniowców (nefelin lub leucyt), piroksenów oraz oliwinu (powyżej 10%).

Trachit - skała magmowa, wylewna, obojętna. Przeważnie ma barwę białą, szarą lub brunatną, strukturę porfirową (pełno- lub częściowokrystaliczną) oraz teksturę zbitą, porowatą, bezładną lub kierunkową. Minerałami budującymi tę skałę są skalenie alkaliczne, podrzędnie występują plagioklazy, kwarc i foidy.

Tefryt - skała magmowa, wylewna, zasadowa, barwy ciemnoszarej, o strukturze porfirowej (pełnej- lub rzadziej częściowokrystalicznej) oraz teksturze porowatej (pęcherzykowatej, niekiedy przypominającej pumeks), migdałowcowej lub masywnej, bezładnej albo kierunkowej. Głównymi minerałami są skaleniowce (nefelin i leucyt), plagioklazy, pirokseny i oliwiny (poniżej 10%).

Fonolit - skała magmowa, wylewna, zasadowa, barwy jasnoszarej, zielonej, brunatnej lub różowej. Charakteryzuje się zazwyczaj strukturą afanitową lub porfirową (pełno- lub częściowokrystaliczną) i teksturą masywną, porowatą lub migdałowcową. Zbudowany jest ze skaleni alkalicznych i skaleniowców (przeważnie nefelinu, rzadziej sodalitu czy leucytu).

Riolit - skała magmowa, wylewna, kwaśna barwy jasnej: jasnożółtej, różowawej; bywa też czerwony, czerwonobrunatny. Zwykle zawiera do 15% minerałów ciemnych. Riolit cechuje struktura porfirowa lub afanitowa (pełno- lub częściowo krystaliczną albo szklista) oraz tekstura zbita, porowata (pęcherzykowata, migdałowcowa), bezładna lub kierunkowa. Składa się z fenokryształów kwarcu, skaleni potasowych i plagioklazów (rzadziej biotytu, piroksenu i amfibolu).


Rysunek 10. Mapa ognisk płytkich trzęsień Ziemi w Europie (wg Cloetingh et al., 2010) "Lithospherectonics and thermal properties 27"