Gnaszyn - SKNG w poszukiwaniu jurajskich skamieniałości
Błażej Cieślik, 17 listopada 2018

W dniu 17 listopada 2018, trzyosobowa reprezentacja sekcji paleontologii i stratygrafii odbyła jednodniowe badania terenowe na terenie cegielni Gnaszyn, w zachodniej części Częstochowy. Głównym celem wyjazdu było zaznajomienie się studentów z biostratygrafią amonitową formacji iłów rudonośnych, obecnie eksploatowanych w kilku gliniankach w Częstochowie i jej okolicach. Formacje iłów rudonośnych, które swoim zasięgiem obejmują obszar pomiędzy Wieluniem, a Zawierciem (Matyja i Wierzbowski 2003) należą do środkowej jury. Miąższość tych osadów sięga ok 140 m (Kopik 1998). Formację iłów rudonośnych podścielają piaskowce warstw kościeliskich, należące do dolnego bajosu (Hodbod 2009). Iły z cegielni w Gnaszynie odpowiadają poziomom amonitowym Subcontractus, Morris i Bremeri. W części górnej Fortecostatum, Retrocostatum, który należy do górnego batonu (Matyja i Wierzbowski 2006).


Zwiedzanie cegielni było możliwie dzięki uprzejmości Pana Damiana Wera, który tego dnia został naszym przewodnikiem. No obszar kopalni odkrywkowej weszliśmy ok godz. 9:00. Wycieczkę zaczęliśmy od południowej części wyrobiska, gdzie znajdują się hałdy, na których składowany jest materiał nienadający się do użycia przy produkcji materiałów budowlanych. Kopalnia iłów oraz fabryka cegieł i dachówek należy do austriackiej firmy Wienerberger. Na wspomnianej hałdzie szukaliśmy w luźno leżących blokach skamieniałości amonitów oraz ślimaków. Oczywiście nie zawiedliśmy się i z zapełnionymi torbami udaliśmy się na dalszą eksplorację kopalni. W północnej części wyrobiska wydobycie iłów również odbywa się metodą odkrywkową. Wyraźnie widoczne są kolejne poziomy eksploatacyjne. Tam również spędziliśmy sporą część czasu na zbieraniu jurajskich bezkręgowców. Szczególnie interesujące były opalizujące amonity Procerites Progracilis oraz ślimaki z rodzaju Pyrgotrochus. Bardzo efektownymi znaleziskami są znajdujące się w iłach dolnego batonu septarie. Występują w postaci sferoidalnych buł, a ich wnętrza wypełnia szereg minerałów. Roztwory mineralizujące septarie pozostały po sedymentacji iłów i czasie ich diagenezy. Po spękaniu septarii roztwory te wnikały w powstałe w nich szczeliny prowadząc do ich mineralizacji (Pawlikowski, Bożęcki 2015). W konkrecjach zebranych przez nas makroskopowo rozpoznaliśmy automorficzne kryształy kalcytu o intensywnie żółtej barwie oraz sfaleryt, galenę i markasyt (?). W ostatnim etapie naszej wycieczki cofnęliśmy się do początku odkrywki, gdzie na usypanej hałdzie znaleźliśmy kilka dobrze zachowanych głowonogów, w tym jurajskiego łodzika z rodzaju Phylloceras.



                                                                               


LITERATURA

Hodbo M., 2009. Wstępnie badania palinologiczne środkowojurajskiej formacji częstochowskich iłów rudonośnych z odsłonięć w Częstochowie. Geologia, tom 35, zesz. 3/1, 57-59.

Kopik J., 1998. Lower to Middle Jurassic of the north-eastern margin of the Upper Silesian Coal Basin. Prace Państwowego Instytutu Geologicznego, 378, 67-130.

Matyja B.A. & Wierzbowski A., 2006. Field Trip B1 - Biostratigraphical framework from Bajocian to Oxfordian. W: Wierzbowslci A., Aubrecht R., Golonka J., Gutowski J., Krobicki M., Matyja B.A., Piefilcowski G. & Uchman A. (eds), Jurassic of Poland and adjacent Slovakian Carpathians, Field trip guidebook, 7th International Congress on the Jurassic System, Krakow (Poland) 6-18.09.2006, 133-168.

Matyja B.A & Wierzbowski A., 2003. Biostratygrafia amonitowa formacji częstochowskich iłów rudonośnych (najwyższy bajos -górny baton) z odsłonięć w Częstochowie. Tomy Jurajskie, 1, 3-6.

Pawlikowski M. & Bożęcki P., 2015. Mineralogical ivestigation in Gnaszyn near Częstochowa. Auxiliary sciences in archaeology, preservation of relicts and environmental engineering. CD -no 20, 2015. 

update: 2018-11-21 19:45:05
SKN Geologów UWr © 2016 - Wszystkie prawa zastrzeżone
System by karo-net.pl | Logo by wojciech.zasina.net